BAHAGI 2 — LIHIM NA ALAM NI RAMIL BAGO ANG KASAL AT ANG KATOTOHANANG MATAGAL NA ITINAGO NI BELEN SA LIKOD NG RESORT
Parang biglang nawala ang lahat ng ingay sa paligid ko. Nakatitig lamang ako kay Ramil habang paulit-ulit sa isip ko ang sinabi niya.
—Mama… sinabi mo sa akin na matagal nang patay ang babaeng iyon.
Humigpit ang hawak ko sa lumang sertipiko.
—Sagutin mo ako, Ramil. Kilala mo ba ang nanay ko bago pa tayo nagkakilala?
Hindi siya agad sumagot.
Iyon na mismo ang sagot na kinatatakutan ko.
Lumapit ako.
—Kailan mo nalaman?
Napapikit siya.
—Bago kita niligawan.
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.
Pitong taon ng pagsasama.
Mga pangako.
Mga gabing sinabi niyang aksidente lamang ang pagkikita namin.
Ang proposal niya.
Ang kasal namin.
Biglang naging mga piraso iyon ng isang kuwentong hindi ko pala lubos na alam.
—Bakit?
—Tala, hindi ganoon kasimple.
—Kung ganoon, gawing simple mo.
Tahimik ang mga bisita. Wala nang umalis. Kahit ang negosyanteng dapat pumirma sa kontrata ay nakatayo lamang sa gilid.
Si Belen ang sumingit.
—Hindi ito ang lugar para pag-usapan ang mga bagay na iyan.
Humarap ako sa kanya.
—Kayo ang gumawa ng seremonyang ito. Dito rin ninyo ako pinahiya. Kaya dito rin natin pag-uusapan ang katotohanan.
Biglang nagsalita ang matandang babae.
—Ako si Corazon. Kaibigan ako ng ina mo.
Napatingin ako sa kanya.
—Nasaan ang nanay ko?
Nangingilid ang luha sa mga mata niya.
—Buhay siya.
Napahawak ako sa gilid ng mesa.
—Ano?
—Buhay ang ina mo, Tala.
Napailing ako.
Buong buhay ko, ang alam ko ay namatay siya noong bata pa ako.
—Nasaan siya?
—Nasa ibang isla. Matagal na siyang namumuhay nang tahimik.
—Kung buhay siya, bakit hindi niya ako hinanap?
Doon yumuko si Corazon.
—Hinahanap ka niya.
May inilabas siyang makapal na sobre.
—Labing-apat na liham.
Isa-isa niyang inilapag ang mga iyon sa mesa.
May pangalan ko sa bawat sobre.
Tala.
Tala.
Tala.
Iba't ibang taon.
Iba't ibang petsa.
Ngunit pare-parehong hindi nabuksan.
—Bakit hindi ko natanggap ang mga ito?
Tumingin si Corazon kay Belen.
Hindi na kailangan ng sagot.
Napaatras ako.
—Kayo?
Namutla si Belen.
—Ginawa ko ang kailangan para protektahan ang pamilya.
—Protektahan mula kanino? Sa sarili kong ina?
Biglang lumapit si Nena sa kanyang ina.
—Mama, ano ba talaga ang nangyari?
Napaupo si Belen.
Sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, nawala ang yabang sa mukha niya.
Mahigit tatlumpung taon na ang nakalipas, ang silangang lupain ay pag-aari ng pamilya ng aking ina. Nang magkaroon ng problema sa kanilang negosyo, pinayagan nilang gamitin ng pamilya ni Ramil ang lupa bilang bahagi ng resort.
Hindi iyon ibinenta.
Ipinagamit lamang.
Pagkaraan ng ilang taon, umibig ang aking ina sa isang lalaking ayaw tanggapin ng kanyang pamilya.
Nagkaroon sila ng anak.
Ako.
Nang mamatay ang aking ama sa isang aksidente, naiwan kaming dalawa.
Doon pumasok si Belen.
Gusto niyang bilhin nang mura ang silangang lupain.
Tumanggi ang nanay ko.
Nagkaroon sila ng matinding alitan.
—Hindi ko siya pinalayas—depensa ni Belen.—Kusa siyang umalis.
Sumingit si Corazon.
—Dahil sinabi mong kapag hindi siya umalis, gagamitin mo ang mga utang ng pamilya niya para kunin pati bahay nila.
Napatingin si Nena sa ina niya na parang hindi niya ito nakikilala.
—Mama…
Pero may mas masakit pa.
Pagkaraan ng ilang taon, bumalik ang aking ina upang hanapin ako.
Sinabi ni Belen na nasa ibang bansa na ako.
Kasabay nito, sinabi naman sa akin ng mga taong nagpalaki sa akin na patay na ang aking ina.
Dalawang kasinungalingan.
Isang anak at isang ina ang pinaghiwalay nang mahigit dalawampung taon.
Napaluha ako.
Pagkatapos ay naalala ko si Ramil.
—Paano ka nasangkot?
Umupo siya sa isang upuan.
—Noong namatay si Papa, nakita ko ang lumang dokumento tungkol sa lupa. Nandoon ang pangalan ng nanay mo. Tinanong ko si Mama.
—At sinabi niya sa iyo ang tungkol sa akin?
Tumango siya.
—Sinabi niyang maaaring ikaw ang tagapagmana.
Nanikip ang dibdib ko.
—Kaya mo ako nilapitan?
Hindi siya sumagot.
Lumapit ako.
—Kaya mo ba ako pinakasalan?
—Sa simula…
Hindi niya natapos.
Pero sapat na iyon.
Napapikit ako.
—Sa simula, oo?
—Gusto ni Mama na malaman kung may hawak kang dokumento tungkol sa lupa. Nilapitan kita dahil doon.
Napahikbi si Nena.
Ako naman ay parang wala nang maramdaman.
—At pagkatapos?
Tumulo ang luha ni Ramil.
—Pagkatapos, minahal kita.
Napangiti ako nang mapait.
—Pero hindi sapat para sabihin mo ang totoo.
—Natakot ako.
—Hindi. Pinili mong magsinungaling.
Tumingin siya sa sahig.
—Oo.
Iyon ang unang pagkakataong hindi siya gumawa ng dahilan.
Lumapit ang negosyanteng naghihintay sa kontrata.
—Kung may dispute sa ownership, hindi kami pipirma.
Kinuha niya ang kanyang mga dokumento at umalis.
Unti-unting nagbulungan ang mga bisita.
Ngunit hindi pa tapos si Corazon.
—May isa pang bagay.
Naglabas siya ng maliit na USB drive.
—Bago namatay ang ama ni Ramil, gumawa siya ng recorded statement.
Dinala kami sa conference room.
Ikinonekta ni Nena ang USB sa malaking screen.
Lumabas ang mukha ng biyenan kong lalaki.
Mahina na siya noon.
Ngunit malinaw ang kanyang boses.
“Kung pinapanood ninyo ito, malamang wala na ako.”
Huminto siya sandali.
“May mga pagkakamali akong hindi naitama habang nabubuhay ako. Isa sa pinakamalaki ay ang pananahimik ko nang paghiwalayin si Tala at ang kanyang ina.”
Napahawak ako sa bibig ko.
Nagpatuloy siya.
“Ang silangang lupa ay dapat ibalik sa tunay nitong pamilya. At kung dumating ang araw na si Tala ay maging bahagi ng aming pamilya, hindi iyon nagbibigay sa amin ng karapatang angkinin ang kanya.”
Napatingin ako kay Ramil.
Namumula ang mga mata niya.
Pagkatapos ay sinabi ng kanyang ama ang pangungusap na tuluyang nagpabagsak sa kanya.
“Ramil, kung pinakasalan mo si Tala dahil sa lupa, pakawalan mo siya. Kung minahal mo siya pagkatapos, patunayan mo iyon sa pamamagitan ng pagsasabi ng katotohanan kahit mawala siya sa iyo.”
Natapos ang video.
Walang nagsalita.
Pagkaraan ng ilang segundo, tumayo si Ramil.
Lumapit siya sa akin.
Akala ko hihingi siya ng tawad.
Sa halip, inilagay niya sa mesa ang pilak na susi na ibinigay sa kanya kanina.
—Hindi ako karapat-dapat maging tagapagmana.
Napatingin si Belen sa kanya.
—Ramil!
Umiling siya.
—Tama na, Mama.
Pagkatapos ay humarap siya sa akin.
—Tala, hindi kita hihilingang patawarin ako ngayon. Hindi rin kita pipigilang umalis.
Huminga siya nang malalim.
—Pero tutulungan kitang ibalik ang lahat ng kinuha namin sa iyo at sa nanay mo.
Tiningnan ko siya.
Sa unang pagkakataon, wala akong nakitang yabang sa mukha niya.
Takot lamang.
At pagsisisi.
Ngunit hindi pa iyon sapat.
Kinuha ko ang mga liham ng aking ina.
—Corazon.
—Ano iyon?
—Dalhin ninyo ako sa kanya.
Napatigil si Ramil.
—Ngayon?
Tumango ako.
—Dalawampung taon na akong huli.
Lumabas ako ng conference room nang hindi lumilingon.
Ngunit bago ako makarating sa sasakyan, tumakbo si Corazon sa likod ko.
May hawak siyang cellphone.
—Tala.
Huminto ako.
Nanginginig ang kamay niya.
—Hindi na natin kailangang maghintay hanggang makarating tayo roon.
—Ano ang ibig ninyong sabihin?
Iniabot niya sa akin ang telepono.
May video call na pumapasok.
Isang pangalan lamang ang nakasulat sa screen.
“Amihan.”
Napatingin ako kay Corazon.
Tumango siya habang umiiyak.
—Ang nanay mo.
Dalawampung taon kong hinintay ang sandaling iyon.
Ngunit nang pindutin ko ang sagot, wala akong masabi.
Lumabas sa screen ang mukha ng isang babaeng may kulay-abong buhok.
Nakatitig siya sa akin.
Unti-unting tinakpan ng kanyang kamay ang bibig niya.
At bago ko pa masabi ang salitang matagal kong gustong sabihin, siya ang unang bumulong:
—Anak?
(Itutuloy sa BAHAGI 3…)
